شرح مصباح الانس بخش دو – علامه حسن زاده آملی

جلسه 130 از دوره عرفان علامه آملی در مصباح الانس. بررسی اینکه چگونه تجلی کلی احد سبب ظهور جزئیات و روابط تعلقی می‌شود.

جلسه 131 – تأييده:لو اقتضاه لزمه ذلك التعين و التعين الآخر ينافيه: بررسی رابطه بین اقتضا، لزوم تعیین و تعارض بین دو تعیین.

جلسه 132 – و منعه المحقق الطوسي بأنها:إن تحققت في كل افرادها لم يكن شيئاً واحداً بعينه. بررسی استدلال محقق طوسی درباره موانع تحقق حقیقت عین و وحدت در افراد.

جلسه 133 بررسی معنای تحقق حقیقه واحد و متعدده در افراد است. بررسی تفاوت تعینات مختلف تحقق حقیقه عرفانی.

جلسه 134: بررسی تجليات الهی در مراتب کلیدی اسمایی، روحانی، مثالی و نفسانی و عدم تحقق آن‌ها در طور التحقيق.

جلسه 135 – و الحق ما عليه اهل التحقيق و بلسان التحقيق على ما سيتّضح في بحث أخر:ان الحقائق غير مجعولة

جلسه 136 – و أما اللاحق فلأن التعین حقيقة یقتضی بذاته متعینة ما یلحق به

جلسه 137 – الفصل الخامس: في إمكان كون الشيء الواحد مظهرا و ظاهرا باعتبارين و يستدعى تقديم اصول

جلسه 138 – الفصل الخامس: در امکان اینکه یک شیء واحد، در دو اعتبار مختلف، هم مظهر باشد و هم مظهرباشد. این مبحث نیازمند تقدیم اصول مقدماتی است.

جلسه 139 – الثالث:ما قال في تفسير الفاتحة با محوریت این اصل که هر مدركی، صرفاً نسبت اجتماعیه است.

جلسه 140 مصباح الانس: بررسی اینکه «اگر این اصول محقق شود، می‌گوییم هر نمایانگر امری از این مظاهر…»؛ آغاز مبحث پیرامون مظاهر و تجلیات پس از اثبات اصول اولیه.

جلسه 141 از دوره عرفان علامه حسن زاده آملی (مصباح الانس): بررسی شرط تحقق اصول و بیان حکم کلی درباره هر مظهری که نماینده امری از مظاهر باشد.

در جلسه 142 بررسی می‌شود که چرا انسان کامل به عنوان مظهر اسم جامع الهی، دارای نصیب از شأن مولای خود است.

جلسه 143 – و لذا قيل في إدريس إنه هو الياس المرسل إلى بعلبك: بررسی و تحلیل نظریه هویت حضرت ادريس با الياز پیامبر به بعلبک در متون اسلامی.

جلسه ۱۴۴: روایتی درباره شهود قضیب البان که یک حقیقت را در مجالس متعدد و زمان واحد می‌دید. مطالعه این ماجرا در مصباح الانس.

در جلسه 145 مصباح الانس، به مفهوم «ثم ارق إلى مدركها…» پرداخته شده و احاطه علمی به عنوان ویژگی محیط بودن ادراکگر نسبت به معلوم تبیین می‌گردد.

جلسه 146 – تأنيسه: بررسی استدلال مبنی بر اینکه ذات بسیط نمی‌تواند از یک جهت هم قابل و هم فاعل باشد، در کتاب مصباح الانس.

جلسه 147: توضیح درباره این که اگر لازم بود، در واجب‌الوجود از هر جهت محقق می‌شد، مگر اینکه وجود عین او باشد.

جلسه 148 با عنوان «بحث خارج ازکتاب» در جلد نخست مصباح الانس، ادامه تدریس مباحث عرفان علامه حسن زاده آملی است. این جلسه در صفحه ۱۱۴ قرار دارد.

جلسه 149 – الفصل السادس:في أنه لا يعلم شي‏ء بغيره من الوجه المغاير المباين. بررسی اینکه هیچ چیز را از راهی غیر از خودش نمی‌شناسیم.

جلسه 150 – و من ثمراته أن لا يعرف الواحد من حيث هو واحد بالكثير و بالعكس: بررسی لزوم تنزیه حقیقت واحد از شناخت از طریق کثرت و برعکس.

جلسه 151 – و أما في طور النظر:فلأن النظر إما رسمى و هو بالخواص و اللوازم و هما ليسا من المباين للمعرّف. بررسی چیستی نظر و تفکیک آن از مباین.

جلسه 152 – قلت:بلى، لكن في أن هذه الأصول لا تخالف ما ذكرنا سرّ ذكره الشيخ قدس سره: بررسی عدم تخلف اصول مباحثه با موارد ذکر شده و اشاره به اسرار ذکر در کلام شیخ قدس سره.

جلسه 153 – الفصل السابع:في أن الشي‏ء لا يؤثر في الشي‏ء إلا بنسبة بينه و بينه إذ هي التي تقتضي لزوم الأثر. بررسی شرط لزوم اثر و رابطه بین مؤثر و معلول در عرفان.

جلسه 154 از عرفان علامه آملی (مصباح الانس): بررسی اصل اینکه تاثیر چیز در چیز، به معنای تحققت مقتضای آن در درون اوست؛ با مثال اعمال کلمات بر اساس مقتضای ذاتی‌شان.

جلسه 155 به بررسی وجه تسمیه الأغيار به عنوان مؤثرات در نسبت با ارواح، اشباح، طبائع و صور طبیعی می‌پردازد.

جلسه 156 به بررسی وجه تسمية اغيار به مؤثرات، به شباهت با رابطه ارواح به اشباح و طبائع به صور طبیعی می‌پردازد. این بحث در جلد نخست مصباح الانس، به تبیین ساختارهای وجودی در عرفان علامه حسن زاده آملی اختصاص دارد.

جلسه 157 – ثم قال في النفحات:إن الآثار للأشياء في أنفسها و في الوجود الكاشف. بررسی رابطه آثار اشیا با ذات آنها و وجودی که کاشف است، از مباحث کلیدی عرفان نظری.

جلسه 158 از دوره عرفان مصباح الانس: بررسی اصل بنیادین که ايجاد را ظهور تعين علمي به صورت ظاهري براي ذات خود تعريف مي‌کند.

جلسه 159 – در این جلسه توضیح داده می‌شود که متاثر همان وجود الهی است، اما نه از حیث ذات تقدی.

جلسه 160 – تتمه بحث قبل – بررسی استدلال معاد در اختصاص دلیل به آن تصویر نوعی و تحلیل ارتباط دلایل با حقیقت.

در جلسه 161 از دوره عرفان علامه آملی، بحث الآثار للفاعل المختار بررسی می‌شود. در این جلسه نشان داده می‌شود که آثار فاعل مختار مسلمات و مسلم است.

در جلسه 162 مصباح الانس، با عنوان “بناء علي هذا ما أحق قول الحنفية بالقبول”، دیدگاه‌های مذهب حنفی مورد بررسی و تحلیل قرار می‌گیرد.

جلسه 163 از جلد اول مصباح الانس، تحت عنوان الفصل الثامن: في أنه لا يؤثر مؤثر حتى يتأثر، به بررسی این اصل فلسفی می‌پردازد که هر مؤثری خود باید تحت تأثیر باشد.

جلسه 164 با عنوان «و الضبط أن المؤثر…» به بررسی مفهوم ضبط و شرایط عالم بودن مؤثر بر اثر و مصلحات می‌پردازد. این درس در جلد اول مصباح الانس قرار دارد.

جلسه 165 با عنوان «و الضبط أن المؤثر إما أن يكون عالماً في نفسه بالأثر…» به بررسی شرط علم مؤثر به اثر و مصلحت در ضابطه اثر می‌پردازد.

جلسه 166 – ثم نقول:و مراتب التأثير على حذف المضاف، أي مراتب تأثر التأثير أربعة

جلسه 167 – بررسی مفهوم تصور ذهنی خیالی به عنوان تصور جزئی در قوه باطنه؛ تحلیل جایگاه متخيلة در شناخت.

جلسه 168 – إن الحواس تأخذ جميع المحسوسات فتؤديها إلي الحس المشترک: بررسی فرآیند ادراک حسی، دریافت محسوسات توسط حواس پنج‌گانه و انتقال آن‌ها به حس مشترک در مباحث عقلی عرفان.

جلسه 169 به بررسی مراتب ادراک می‌پردازد؛ سلسله مراتب شامل حس، خیال، ذکر و فکر است که محور اصلی این درس را تشکیل می‌دهند.

جلسه 170 به پرسشی درباره عدم ذکر واهمة در اقسام قوا، برخلاف حکمت، می‌پردازد و این تفاوت را تبیین می‌کند.

جلسه 171 با عنوان «ثم نقول:و انما أضفنا ذكر مراتب التصورات إلى مراتب التأثر» به بررسی رابطه بین مراتب تصورات و مراتب تأثر می‌پردازد.

جلسه 172 – الفصل التاسع:في أن الأثر لا يكون لموجود ما من حيث وجوده فقط؛ بررسی این موضوع که هیچ موجودی از جهت صرفِ وجود خود عامل پدیدآینده نیست.

در جلسه 173 از مصباح الانس، علامه آملی به بررسی این نکته می‌پردازد که چرا هیچ‌یک از دو امر (عقل و عشق) در اولین مخلوق مانند قلم اعلی متصور نیست، زیرا آخری برای پیوستن به او وجود ندارد.

جلسه 174 – بحث در مورد ازلیت حقایقی که به نام‌های علمی تعریف می‌شوند و عبارت از حقیقت هستند. بررسی چیستی و ماهیت این حقایق ازلی.

جلسه 175: بررسی تنحصر امر کون بین الوجود و مرتبه (مصباح الانس، جلد ۱، صفحه ۱۳۵).

جلسه 176 بررسی حدیث «و إنما قلنا أمر الكون منحصر بین الوجود و المرتبه» بر اساس بیان شیخ راوندی در تفسیر مصباح الانس.

جلسه 177 مصباح الانس: بررسی استدلالی که مرتبه مؤثر وجود غیر از حق تعالی است و ماهیت اثراً بودن آن را تبیین می‌کند.

جلسه 178 مصباح الانس به بررسی اصل «فلا اثر لشیء فی شیء الا لباطن فی ظاهر» می‌پردازد و توضیح می‌دهد که تاثیرگذاری اجزا از طریق باطن آن‌ها در ظاهر است.

بررسی جلسه ۱۷۹ مصباح الانس؛ محوریت توجه ابداعی الهی که محبت خدا را مایه تمامی آثار قرار می‌دهد و ریشه جهان‌بینی توحیدی در عرفان علامه آملی.

جلسه 180 از مصباح الانس به بررسی بعث محبت و چگونگی محبوب بودن دو محبوب می‌پردازد که این موضوع بر مبانی ذکر شده بنا شده است.

در این جلسه که در جلد اول مصباح‌الانس آمده است، علامه حسن‌زاده آملی به بررسی رابطه بین تجلی و بابت حبیج می‌پردازد و استدلال می‌کند که واحد در مقام وحدانیت، کثرت را تولید نمی‌کند.

جلسه 182 – بررسی مفهوم اینکه هر آن چیزی که جهت‌ها آن را احاطه نمی‌کنند و قدرت نمایش در ابعاد جسمانی و فلكی را دارد، خارج از جسم است.

بررسی جلسه 183 از مصباح الانس؛ این جلسه تبیین می‌کند که صفات الهی نسبت به حق، صفات کمال بوده و منظور، تشمله بر صفات اکملی است.

در جلسه 184 مصباح الانس، علامه حسن زاده آملی به بررسی صفت «أما» و تعریف صفات کمال در حق می‌پردازد. این جلسه تبیین می‌کند که صفات اعلی چیست و چگونه مفهوم آن را درک کنیم.

جلسه 185 : اطلاعات کافی برای استخراج موضوع یا خلاصه‌ای از محتوای این جلسه در دسترس نیست.

جلسه 186 – تثمير القاعدة و تحرير العائدة منها: بررسی تثبیت قاعده و استنتاج موارد برگشت از آن.

جلسه 187 مصباح الانس: تثمیر قاعدة و تحرير عائدة منها و هي من وجوه. این جلسه به تحلیل و تدقیق مباحث پایه‌ای عرفان اسلامی می‌پردازد.

جلسه 188 – الثالث:أن كل اسم من حيث دلالته على الذات له جميع الأسماء؛ بررسی اینکه هر نام الهی به دلیل ارجاع به ذات، ناظر به تمامی اسماء است.

جلسه ۱۸۹ اشاره به سخن شیخ اکبر در فصوص دارد که بر این مبنا استوار است که مصطفیان، کسانی که به کتاب جمع و ارث وجود مورث شدند، سه دسته‌اند.

جلسه 190 – الوجه الثاني:أن من عرفها عرف تجسد أرواح الملائكة و غيرها كجبرئيل و ميكائيل. بررسی مفهوم تجسد روحانی فرشتگان و سایر موجودات برای کسانی که حقیقت را شناخته‌اند.

در جلسه ۱۹۱ از مصباح الانس، وجه دوم بیان شده است: «من عرفها عرف تجسد أرواح الملائكة». در این درس به مفهوم تجسد روحانی فرشتگان مانند جبرئیل و میکائیل برای کسی که حقیقت را بشناسد، پرداخته شده است.

در این جلسه از مصباح الانس، وجه سوم بحث مطرح شده است: هر کس حقیقت را بشناسد، می‌فهمد که مظهر اسم الجامع، همان انسان کامل مانند قطب و غیر اوست.

جلسه 193 – بل التحقیق أن ذلك القاصر إذا ضم إلى الكامل الآخر اقتضى وصفاً فوق الکمال لا نقصاناً و مذمة‌: بررسی رابطه کمال ناقص با کامل و لزوم اقتضای وصفی فراتر از کمال در این ترکیب.

جلسه 194 از دوره عرفان علامه آملی، با عنوان الفصل الأول: للتمهيد الجملي في تصحيح الإضافات التي بين الذات و الصفات، به تمهید جامع برای اصلاح نسبت‌های میان ذات و صفات می‌پردازد.

در جلسه 195 از کتاب مصباح الانس، به المقام الأول درباره تصور وجود حق و هلیت او پرداخته شده است.

جلسه 196 از مصباح الانس به بررسی این نکته می‌پردازد که برخی محققان معتقدند وجود، به وجودی که عین ذات اوست موجود می‌شود و این موضوع را با وجوه متعدد اثبات خواهند کرد.

جلسه 197 – فلأن موجوديته بالوجود الذي هو غيره، لأنه إما صفة الموجود: بررسی رابطه وجود و ماهیت و بررسی اینکه آیا وجود صفت موجود است یا حقیقتی دیگر.

جلسه 198: بررسی باطل بودن مذهب مبتنی بر اشتراک لفظی وجود که پایه مذهب شیخ است، و نقد جدلی آن.

جلسه 199 – البرهان الثاني: در این جلسه اثبات می‌شود که حقیقت حق تعالی همان الوجود مطلق است و اگر الوجود مطلق نباشد، الوجود خاص خواهد بود. مراجعه به مصباح الانس.

جلسه 200: بررسی البرهان الرابع؛ اثبات صدق گزاره وجود موجود است و معرفی وجود مطلق به عنوان حقیقت وجود.

بررسی جلسه ۲۰۱ از مصباح الانس با موضوع و ما ذكره البهشتى من لزوم التركيب فيما هو الموجود ظاهر المنع، و تحلیل لزوم ترکیب در موجود.

جلسه 202 با عنوان «فإن قلت:الذي اتفقوا عليه أن وجوده الخاص عين ماهيته لا الوجود المطلق، فلا يلزم إلا أن يكون الوجود الخاص موجوداً» به بررسی تفاوت میان وجود خاص و وجود مطلق می‌پردازد.

جلسه 203: البرهان الخامس، بیانگر آن است که وجود مطلق در صورت عدم موجود بودن، معدوم محسوب می‌شود. بررسی این برهان در جلد اول مصباح الانس.

جلسه 204 به نقد مطلق تعین می‌پردازد؛ چرا که رفع تعین، موجب رفع تعین حق که عین حق است، می‌گردد.

جلسه 205 به بررسی ادعای منکرین درباره اینکه حقیقت حق، وجود مطلق است، می‌پردازد و شبهات اهل نظر و متکلمین در این باره را تحلیل می‌کند.

بررسی شبهه دوم مبنی بر اینکه تحقق عام تنها در ضمن خاص ممکن است که این امر محال است و عام نمی‌تواند مستقل وجود داشته باشد.

جلسه 207 – الشبهة الثالثة: لو كان الوجود المطلق واجباً لكان كل وجود واجباً

جلسه 208 – الشبهة الرابعة: بررسی شبهه چهارم مبنی بر اینکه وجود، موجود نیست، به مانند رابطه نوشتار و نویسنده.

جلسه 209 مصباح الانس: بررسی الشبهة الرابعة مبنی بر اینکه وجود مانند سیاهی و نوشتار، ماهیت مستقل و متمایز ندارد.

جلسه 210 مصباح الانس به بررسی شبهه چهارم می‌پردازد: اینکه وجود، موجود نیست؛ همان‌گونه که نوشتار، نویسنده نیست و سیاهی، سیاه‌رو نیست.

بررسی استدلال مبنی بر اینکه نمی‌توان گفت واحد مطلق، کلی یا مشترک است، همانند شأن واحد شخصاً؛ حتی اگر کلیت آن الزام شود، در خارج موجود نخواهد بود.

جلسه 212 بررسی مفهوم وحدة ذاتية ممتنع الاشتراک في عين تعين موضوعها و تفاوت آن با وحدت شخصی است.

جلسه 213 الشبهة التاسعة: بررسی اشکال نهم در اثبات زيادة الوجود بر الماهیه، که با استدلال به تعقل ماهیه و شک در وجود، به نقد دیدگاه‌ها می‌پردازد.

در جلسه 85 از مصباح الانس، علامه آملی به تفسیر آیه «و لا خلاف في استحالة معرفة ذاته» پرداخته و بر ناممکن بودن شناخت حقیقی ذات اقدس الهی تأکید می‌کند.

جلسه 215 – تفريع التعريف السابق بالتوصيف اللائق و فيه فصول: بررسی اصول و ابواب مرتبط با توصیف شایسته در ادامه تعریف پیشین عرفان.

جلسه 216 – الفصل الخامس: عدم تقدیر به زمان و حضور همه اکنون‌ها نزد حق تعالی و حاضری آنچه در آن است.

جلسه 217 – الفصل السادس: توضیح درباره اینکه برای او گسترش هر چیز رحمت است، یعنی وجود و علم.

جلسه 218 از دوره عرفان علامه حسن زاده آملی، تحت عنوان الفصل السابع، به بررسی علم شمولی خداوند به اوائل و عواقب و لزوم جزم بدون تردد می‌پردازد.

در این جلسه، مقدمه‌ای بر مباحث توحید ارائه شده و تعریف اصطلاحی آن به عنوان ‘علم بتفريد الوجود المحض’ در مقابل تعریف لغوی (التفريد) تبیین می‌گردد.

جلسه ۲۲۰ مصباح الانس: بررسی المرتبة الثالثة معتبرها از منظر احکام لاحق که به دو نوع تقسیم می‌شوند، در جلد اول صفحه ۱۷۴.

جلسه 221: بررسی عبارت «و ثمة صنف أعلى…» مبنی بر برتری ذوق عارفان بر مادیات و اسباب، و اینکه اسباب و واسطه‌ها جز تعینات حق هستند.

در این جلسه که بر صفحه ۱۷۷ جلد اول مصباح الانس قرار دارد، تمایز بین الوحدة الحقيقية و Últimas بررسی می‌شود و تفاوت آن‌ها در اینکه اولی نفس الذات از هر جهت و دومی با یکی از دو اعتبار است، تبیین می‌گردد.

در این درس از دوره عرفان علامه آملی (جلسه 223)، موضوع «أما الوحدة العددية» بررسی می‌شود. تمرکز بر منشأ کثرت و ویژگی‌های تقاییف آن در مقابل واحد است.

جلسه 224 – و اضبط ما ذكروا في إثبات الوحدة أنه لو تعدد فأقله اثنان، فإما أن يقدر أحدهما على خلاف مراد الآخر و نقيضه أم لا

جلسه 225 – أما الأول:فلأن كل ما يدركه الإنسان في الأعيان، أي في المظاهر كان ما كان. بررسی ماهیت ادراک انسان از اعیان و مظاهر وجود.

جلسه 226 – المقام الثالث: في أن المدرك من الحق سبحانه الذي هو موضوع العلم و المطلوب أحكامه فيه انما هو أحكامه – شرح مقام سوم درباره احکام ذات الهی.

جلسه 227 از دوره عرفان علامه حسن زاده آملی به تحلیل این موضوع می‌پردازد که ذات خداوند از جهت وحدت، مطلق و مستغنی از تمامی قیود است.

جلسه 228 – قال الفرغاني:منهما علم أو شوهد شي‏ء من الذات عند تجليه الظاهر أو الباطن بررسی شهود ذات الهی در زمان تجلیات ظاهر و باطن.

جلسه 229 – بررسی حدیث «او از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است» و تبیین قرابت ذاتی و وجودی خداوند با تمام موجودات.

جلسه 230 – المقام الرابع:في نسبة الوجود إلى حقيقة كل موجود بالعينية و الغيرية. بررسی رابطه وجود با حقیقت هر موجود از منظر عینیت و غیریت.

جلسه 231 – ثم تفسيرنا يقتضي شيئية الثبوت لكل حقيقة، لا شيئية الوجود: بررسی دلالت تفسیر بر شیئیت ثبوت برای هر حقیقت.

جلسه 232 – و أما أن الوجود زائد على غير الحق من الموجودات. بررسی این اصل بنیادین در عرفان نظری که وجود حقیقی بر سایر موجودات زائد است.

جلسه 233 – و بهذا يندفع الأسئلة التي ذكرها الشيخ في المفصحة على إثبات أن الوجود عين الحق بالنظر

جلسه 234 بحث درباره تعین وجود واجب در عقل و اجماع عقلاء بر مجهول بودن حقیقت آن را بررسی می‌کند.

بررسی تفاوت افتقار شرط با افتقار علت و بیان این نکته که کل مقتضی ذات را اقتضایی واحد و متنوع دارد (جلسه 235).

جلسه 236 – المقام الخامس: بررسی این مقام که چگونه حقیقت متعالی در وحدت ذاتی خود تنها یک چیز صادر می‌کند.

جلسه 237 بررسی بطلان این مدعا که عقل اول واسطه صادر نخستین است، تحلیلی عمیق بر سلسله مراتب وجود و وحدت شهود.

جلسه 238 – بررسی الوجه الثاني: وجود هر موجود متعیّن، عینِ مادّه و صورت متعیّن یا متعدّد آن است که با مرتبه او در نظر تحقّق تناسب دارد.

جلسه 239 – الوجه الثالث:ان كل ممكن عندهم ليس الا ماهية غير مجعولة و وجودا خاصا زائدا. بررسی ماهیت ممکن از دیدگاه فلاسفه و نسبت آن با وجود.

جلسه 240 – الثاني:تعيين الفرق بين وجود الواجب و بينه: بررسی تمایز وجودی میان واجب‌الوجود و موجودات دیگر در عرفان علامه حسن زاده آملی.

جلسه 241 – قلت‏:الوجود العام من الحقائق الإلهية و المراتب الكلية الاسمائية فهو بذاته ذات الواجب

جلسه 242 مصباح الانس: بررسی عدمیت وجود و اعتباراته المسماة بالأسماء و الصفات و نسبهما

جلسه 243 – أما عند من يقول بأن الوجودات متخالفة و كل وجود عين ماهية الموجود فهو الموجود: بررسی دیدگاه‌هایی که وجود را عین ماهیت می‌دانند.

جلسه 244: مقام ششم درباره اینکه نسبت این وجود عام به عقل اول و تمامی مخلوقات برابر است.

جلسه 245 – توضیح مبحث قبل: توضیحات کاملی درباره مبحث جلسه قبل در دوره عرفان علامه حسن زاده آملی ارائه می‌شود.

جلسه 246: المقام السادس درباره نسبت وجود عام به عقل اول و همه مخلوقات بر برابری.

جلسه 247 با عنوان فإن قلت:فليكن التأثير لازمه… به بررسی رابطه بین اثر و علت در مرتبه علمی می‌پردازد و استدلال می‌کند که المبدئية لازمه است حتی اگر عين آن نباشد.

جلسه 248: بررسی مشهورترین نظر در اهل نظر مبنی بر اینکه اگر ماهیات مجعول بودند، دیگر آن ماهیات خاص نمی‌بودند.

در جلسه 120 از مصباح الانس، مقام هفتم بررسی می‌شود که نشان می‌دهد وجود عام چگونه با اولین مبدأ، واحد و خالص، مناسبت دارد و از آن فائض می‌باشد.

جلسه 250 – المقام الثامن: در اینکه چشمه جوشان مظاهر وجود به واسطه تقارن آن‌ها با علم (حضور علم) است.

جلسه 251 از دوره عرفان علامه آملی با عنوان: «قال القاساني:هو الحضرة الأحدية، لأنه لا يعرفها أحد غيره». بررسی مفهوم حضرت احدیته.

جلسه 252 – ثم يستلزم هذا الشعور الشعور بالكمال الاسمائى المسمى كمال الجلاء: بررسی مفهوم شعور به کمال اسمی الهی که تحت عنوان کمال الجلا معرفی می‌شود.

جلسه 253 – فالتجلى الأول حضرة أحدية الجمع و الوجود و تعينه التعين الأول و القابل الأول بررسی مفهوم تعالی اول و تعین نخست در حضرة أحدية الجمع.

جلسه 254 – فالتجلی الثاني: بررسی تجلی دوم الهی که منجر به تمایز حقایق و مراتبی می‌شود که در حضرات پیشین مستهلک حکم بودند.

جلسه 255 – بررسی تعین دوم نفسی به عنوان اصل ظهور تعینات، مرجع آن‌ها و تجلی ظاهر در عرفان علامه حسن زاده آملی.

جلسه 256 – بررسی اولویت انتساب حقیقت به الأحدیه الذاتیه با نفی احکام و نسبت‌ها و اسقاط آن‌ها از اسماء سلبیه.

جلسه 257 بررسی حکم سرایت الأحدیه را از دو وجه تحلیل می‌کند؛ نخست اینکه هر جمله از اعیان کثرت دارای وحدة جمعی است.

جلسه 258 – الثاني:أن لكل واحد من هذه الأجناس و الأنواع و الأشخاص أحدية محضة لا يشابهه. بررسی اصل احدیت محض برای هرگونه وجود و عدم شباهت آن با دیگران.

جلسه 259 – و قال في الديباجة:و باعتبار سير التجلي الأول و سرايته في التعين دوم

جلسه 260: بررسی تعین ثانوی به عنوان برزخی جامع میان احدیت و وحدانیت در عرفان علامه حسن زاده آملی.

جلسه 261: بررسی رابطه ذاتی و تعلق در وجود عام فاضض و رابطه آن با اول و دوم.

جلسه 262 – المقام التاسع و العاشر:في نسبة صفات الحق إليه على اعتباره في ذاته من حيث هو. بررسی رابطه و نسبت ذات پروردگار با صفات الهی از منظر ذات.

بررسی شأن مطلق که همراه با هر یک از مقیدات خود وجود دارد؛ از جلد اول مصباح الانس.

جلسه 264 -بررسی اصل دوم که شأن مطلق را در اتصاق به تمام مقیدات تحلیل می‌کند.

جلسه 265 – الأصل الخامس:الصور العلمية من حيث التمايز العلمي متباينة. بررسی اصل پنجم مبنی بر اینکه صور علمی از جهت تفکیک علمی، متفاوت هستند.