آشنایی با عُجب و خودپسندی استاد پناهیان

• برای دسترسی به محتوای این دوره، ابتدا باید در این دوره ثبت‌نام کنید.
• برای دسترسی به محتوای این دوره، ابتدا باید در این دوره ثبت‌نام کنید.
• برای دسترسی به محتوای این دوره، ابتدا باید در این دوره ثبت‌نام کنید.

در این جلسه از سلسله مباحث «آشنایی با عُجب» استاد پناهیان که در حرم حضرت معصومه(س) برگزار شده است، یکی از خطرناک‌ترین آفات معنوی یعنی خودپسندی و عُجب مورد بررسی قرار می‌گیرد. عُجب حالتی درونی است که انسان به سبب انجام یک کار خوب یا رسیدن به یک موفقیت معنوی، خود را برتر از دیگران ببیند و به خوبی‌های خود دل ببندد.

استاد پناهیان توضیح می‌دهد که عُجب معمولاً بلافاصله پس از ایمان و انجام اعمال خوب به سراغ انسان می‌آید. انسان ممکن است بعد از یک تغییر مثبت در زندگی خود، مانند نمازخوان شدن، انجام عبادت بیشتر یا درک بهتر معارف دینی، دچار نوعی رضایت از خود شود. اگر این حالت کنترل نشود، به تدریج تبدیل به خودپسندی می‌شود و انسان را از رشد واقعی بازمی‌دارد.

یکی از نکات مهم این جلسه این است که خودپسندی دقیقاً بعد از «یک خوب شدن» در انسان شکل می‌گیرد. یعنی انسان زمانی دچار عُجب می‌شود که واقعاً کاری خوب انجام داده باشد؛ اما به جای اینکه آن را لطف الهی بداند، آن را به خود نسبت می‌دهد. همین نسبت دادن خوبی‌ها به خود، زمینه سقوط معنوی را فراهم می‌کند.

در این بحث به دیدگاه آیت‌الله شاه‌آبادی نیز اشاره می‌شود. ایشان یکی از مشکلات اساسی جامعه شیعه را «غرور به حقانیت» می‌دانستند. یعنی ممکن است انسان به دلیل اینکه در مسیر حق قرار دارد، احساس برتری پیدا کند. در حالی که همین احساس می‌تواند مانع رشد و تواضع شود و انسان را از حقیقت دور کند.

استاد پناهیان همچنین به نوع خاصی از عُجب اشاره می‌کند که «عُجب به فهم و درک» است. وقتی انسان به فهم خود مغرور شود و تصور کند که بهتر از دیگران می‌فهمد، در واقع دچار نوعی نفهمی می‌شود. زیرا غرور فکری باعث می‌شود انسان دیگر پذیرای حقیقت و اصلاح نباشد.

از نگاه دینی، گناه عُجب از جمله گناهانی است که آثار آن سریع ظاهر می‌شود. گفته می‌شود خداوند در بسیاری از موارد انسانِ مبتلا به عُجب را سریع متوجه خطای خود می‌کند تا از این بیماری خطرناک نجات پیدا کند. زیرا عُجب ریشه بسیاری از انحرافات اخلاقی و معنوی است.

در نهایت استاد پناهیان هشدار می‌دهد که نتیجه نهایی عُجب می‌تواند بسیار خطرناک باشد. اگر این صفت در انسان ریشه‌دار شود و اصلاح نگردد، ممکن است انسان را به سقوط کامل معنوی بکشاند. در متون دینی حتی از عُجب به عنوان عاملی یاد شده که می‌تواند انسان را به هلاکت و دوری دائمی از رحمت الهی برساند.

بنابراین مهم‌ترین راه مقابله با عُجب، نسبت دادن تمام خوبی‌ها به لطف و توفیق الهی، حفظ حالت تواضع، و مراقبت دائمی از نیت‌ها و حالات درونی است. انسان هرچه بیشتر پیشرفت معنوی پیدا می‌کند، باید بیشتر مراقب باشد تا دچار خودپسندی نشود.

اطلاعات دوره

زمان تخمینی: 0 ساعت و 36 دقیقه و 5 ثانیه

دسته‌بندی ‌ها: اخلاق و تربیت اسلامی, دوره آموزشی ضبط‌شده, سخنرانی

مدرس دوره

استاد علیرضا پناهیان نویسنده